ذبيح الله صفا

229

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

و بشهاب الدين مبارك شاه اهداء كرد . شرح ديگرى از همين كتاب را عبد الصمد محمود فارابى بسال 707 ترتيب داد و شرح ديگرى از آن شمس الدين اصفهانى محمود بن عبد الرحمن ( 674 - 746 ) بنام مطالع الانظار نوشت و شرح ديگرى شمس الدين آملى ( م 750 ) بنام تنقيح الافكار تدوين كرد و شروح ديگرى را زين الدين عبد الرحمن بن محمد قزوينى ( م 836 ) و شمس الدين محمد بن احمد بسطامى ( م 843 ) و چند تن ديگر از علماى قرن نهم و دهم بر آن نوشتند . از كتابهاى معروف ديگر عضد الدين ايجى كتاب مواقف السلطانيه است كه بنام غياث الدين محمد پسر خواجه رشيد الدين فضل اللّه نوشت . اين كتاب نيز مورد توجه چند تن از متكلمان براى شرح و تفسير قرار گرفت از آن جمله بوسيلهء شمس الدين محمد ابن بهاء الدين يوسف كرمانى ( م 786 ) و سيف الدين احمد الابهرى و مير سيد شريف على بن محمد جرجانى ( م 816 ) . چند شرح ديگر در قرن نهم برين كتاب نوشته‌اند كه حاج خليفه ذكر همه را آورده است « 1 » . بر كتاب عقائد نسفى ( نجم الدين ابو حفص عمر بن محمد متوفى بسال 537 ) هم كه از جملهء كتب بسيار معتبر كلام است چند شرح در قرن هفتم و هشتم نوشته شده كه از ميان آنها شرح علامهء تفتازانى سعد الدين مسعود بن عمر ( م 791 ) از همه مشهورتر و مهمتر است و او اين كار را در سال 768 بپايان برد . در قرن نهم و دهم تا قرن دوازدهم چندين شرح معروف ديگر بر اين كتاب نوشته‌اند كه در كشف الظنون ذكر همهء آنها آمده است « 2 » . از متكلمان شيعه همچنانكه گفته‌ايم درين دوره كتب متعدد در كلام بيادگار مانده است . در رأس متكلمان شيعه درين دوره خواجه نصير الدين ابو جعفر محمد بن محمد طوسى ( م 672 ) قرار دارد كه ذكر او را بعد ازين در مبحث علوم عقلى و نثر فارسى

--> ( 1 ) - كشف الظنون ( چاپ تركيه ) ستون 1891 - 1894 ( 2 ) - ايضا ستون 1145 - 1149